Voortgang van het Trogontherium-onderzoek

Op zaterdag 4 juli jongstleden Ingrid en Peter de Bruijn, Rob van den Berg en Dick Mol, na een lange door de coronamaatregelen veroorzaakte ‘stilstand’ weer verder met het fysiek bekijken van collecties van fossiele zoogdieren. In het bijzonder resten van de beverachtige Trogontherium cuvieri en de Europese bever, Castor fiber, die o.a. verzameld zijn op het strand van Maasvlakte 1 en Maasvlakte 2, maar ook andere vindplaatsen in Nederland. Doel van dit onderzoek is een beter inzicht te krijgen over de aard en omvang van Trogontherium die we in Nederland heel goed kennen. Met name uit de Klei van Tegelen bij Venlo zijn heel veel resten van Trogontherium verzameld afkomstig uit de kleigroeven die in de vorige eeuw zeer productief waren. Nu is het vooral het strand van Maasvlakte 2 dat bijna dagelijks resten van Trogontherium levert.

Naast de collecties van Tegelen die hoofdzakelijk bewaard worden in Naturalis in Leiden, het Teylers Museum in Haarlem en het Natuurhistorisch Museum Maastricht, die wij intensief bestudeerd hebben, zijn er de collecties van vele leden van de WPZ, die hebben aangegeven mee te willen werken aan ons onderzoek. En dat gaat aan de lopende band. Wij waren 4 juli te gast in Naturalis en hadden een aantal leden uitgenodigd om daar met hun vondsten naar toe te komen, het leek wel een soort spreekuur bij de huisarts. Deze dag hebben we de omvangrijke collecties van Cèdric Heins, Willy van Wingerden, Esmeralda Vis, Henk Mulder, Dick Schlüter en Arjan Medendorp voorbij zien komen. Alle stukken, en dat waren er toch enkele honderden, hebben we één voor één bekeken en geïnventariseerd. De stukken die meetbaar zijn (om een goede indruk te krijgen over de grootte van Trogontherium cuvieri) hebben we in bruikleen gekregen. Deze worden opgemeten en in een database verwerkt. Nadat ze zijn opgemeten, gaan ze weer retour naar de eigenaar. Wij zijn alle verzamelaars die mee willen werken aan dit onderzoek dankbaar dat straks als resultaat mogelijk een mooi naslagwerk over Trogontherium en een life-sized model van dit iconische ijstijdzoogdier gaat opleveren.

Iedere bijeenkomst die wij hebben georganiseerd heeft wel iets bijzonders opgeleverd dat onze wenkbrauwen deed fronsen. Ook deze keer in Leiden. In de zeer omvangrijke collectie van Cèdric Heins troffen we een complete laatste phalange (een laatste of terminale phalange waarover de nagel geschacht is) uit de achterpoot (die bij Trogontherium zeer groot is geweest). Deze laatste phalanges zijn zeer karakteristiek en zijn wij pas één keer eerder tegengekomen in het fossiele materiaal: er bevinden zich twee exemplaren in de collectie van Naturalis in Leiden afkomstig uit de klei van Tegelen (zie hieronder foto 1), en nu deze in de collectie van Cèdric Heins uit het zand van Maasvlakte 2 (zie foto 2). En er staat ons nog wat te wachten, want ook Ivan van Marrewijk heeft twee van dergelijke laatste phalanges  in zijn collectie, te weten één van de Maasvlakte 2 en één van de Zandmotor voor de kust van Monster en Ter Heijde.

Allen die zich hebben aangemeld, naar aanleiding van onze oproep op verschillende facebookpagina’s en de WPZ-Nieuwsbrief en op bijeenkomsten van de Werkgroep Pleistocene Zoogdieren, worden door ons benaderd om een afspraak te maken om hun collectie te laten bekijken. De eerst volgende determinatie- c.q. inventarisatiesessie hebben wij gepland op zaterdag 24 juli en snel daarna zal er nog een volgen. Degene die zich nog niet heeft opgegeven om mee te werken aan dit onderzoek, maar dit toch graag wil doen,  kan zich uiteraard nog opgeven door een mailtje te sturen naar brui6471@planet.nl.

De Oeroceaan en het dierenleven van acht miljoen jaar geleden

Hellevoetsluis – Op donderdag 24 juni opende Historisch themapark Historyland een spectaculaire tentoonstelling over het zeeleven van 8 miljoen jaar geleden. In deze tentoonstelling zijn bijzondere blikvangers te zien zoals; de grootste haai die ooit geleefd heeft, een zeldzame grote tand van een enorme potvis en een indrukwekkende animatiefilm op een groot scherm.

John de Vos© Fotograaf Wil van Balen

De tentoonstelling ‘De Oeroceaan’ neemt jong en oud mee terug in de tijd. Over een periode waarin potvissen en reuzenhaaien van achttien meter lang de dienst uitmaakten. Allemaal naar aanleiding van vondsten van fossielen uit Nederlandse bodem! Ervaar hoe paleontologen fossielen uit de zeebodem dreggen, uitprepareren, bestuderen, een naam geven en reconstrueren. Als het ware weer tot leven wekken.

Megalodon, de reuzenhaai en de eerste vinvissen

In deze tentoonstelling zijn bijzondere blikvangers te zien, zoals de Megalodon, de grootste haai die ooit geleefd heeft. Een model op ware grootte laat de vlijmscherpe tanden zien. Je wandelt letterlijk en figuurlijk zijn bek binnen. Deze reuzenhaai maakte de wereldzeeën onveilig en jaagde daarbij o.a. op baleinwalvissen, zoals de De Vos-vinvis, Nehalaennia devossi, waarvan veelvuldig resten, ja, bijna complete skeletten zijn opgevist van de bodem van de Westerschelde. In de nieuwe tentoonstelling een samengesteld skelet van zo’n primitieve vinvis, van originele versteende skeletdelen, ongeveer acht miljoen jaren oud. Nehalaennia was een van de eerste vinvissen ter wereld en een voorvader van de bultrug en de blauwe vinvis die nu nog leven. Dit zeven meter lange skelet is uniek in de wereld en is samengesteld uit diverse vondsten die opgevist zijn uit de Westerschelde. In de bodem van de Westerschelde liggen – in dezelfde positie als hier en onder de boven hun varende mammoettankers – een kerkhof van walvissen en dolfijnen. Allemaal soorten die nieuw zijn voor de wetenschap en die nu een naam krijgen. Deze vinvis is vernoemd naar Nehalaennia, een inheemse godin van de zee en beschermheilige van vissers, en naar John de Vos, een bekende Nederlandse paleontoloog. Het bijna acht meter lange levensechte model zwemt in de tentoonstelling recht op je af!

Reuzenpotvis

Een van de zeldzaamste vondsten van paleontologische expedities op de Westerschelde is wel een originele bijna 40 cm grote tand van een enorme potvis, Livyatan melveilli, ontdekt door Klaas Post, de expert bij uitstek voor fossiele zeezoogdieren. Deze originele tand, is samen met een replica schedel van deze koning van de zee, te zien in Historyland. Deze potvis bezat de grootste bek ooit. Veel groter en sterker dan een T. rex. Deze potvis kon, in tegenstelling tot een T. rex, met gemak een personenauto doorbijten. In de oerzee van toen zwommen veel soorten potvissen, van klein tot groot, en allemaal met batterijen scherpe tanden. Iedere soort joeg op een andere prooi zoals vissen, meeuwen en zeehonden. De grootste en sterkste van hen, de tot achttien meter lange Livyatan, joeg waarschijnlijk op grote walvissen zoals Nehalaennia.

Unieke animatie op groot scherm

Naast deze blikvangers is er veel meer te zien: haaientanden van Nederlandse vindplaatsen, modellen van verschillende diersoorten en is er speciaal voor Historyland een animatiefilm van deze dieren uit die oeroceaan van acht miljoen jaar geleden gemaakt. En dat allemaal gebaseerd op de fossielen die de Westerschelde heeft prijsgegeven. In deze animatiefilm die doorlopend getoond wordt komen deze uitgestorven dieren weer tot leven. En ook nog eens in formaat: het scherm van deze film meet maar liefst acht bij bijna drie meter!

Waar?

Historyland Historisch Themapark en Museum,

Ravenseweg 11C

3223 LM Hellevoetsluis

Telefoon: 0181 – 744171

Website: https://historyland.nl/?gclid=EAIaIQobChMIutKsybL58AIVQbTVCh07UgefEAAYASAAEgJjZPD_BwE

Zondag 27 juni 2021 besteedde BNNVARA uitvoerig aandacht aan de permanente tentoonstelling in Historyland. Voor een geschreven rapportage en de link naar het deel van de uitzending klik op de onderstaande link:

https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/je-eigen-walvis-uit-de-oeroceaan

Beleef de oeroceaan in Historyland

De nieuwe tentoonstelling in Historyland heeft “natuurlijk” allerlei verbanden met de WPZ. Dick Mol als spreekstalmeester, Klaas Post, North Sea Fossils, Remie Bakker en natuurlijk het pronkstuk van de tentoonstelling, Nehalaennia devossi een prachtig eerbetoon aan John de Vos, de oud voorzitter en erelid van de WPZ die zich gelukkig prijsde dat “het een vinvis is en geen rat”. Dit alles onder het toeziend oog van Arie van den Ban, de historicus die meeslepend vertelt over zijn Historyland waar je geschiedenis beleeft.

Je loopt letterlijk door Megalodon 8 miljoen jaar terug de oceaan in. Om je te vergapen aan de vinvis en levende beelden op de grote wand. Kortom een uniek museum met een bijzondere nieuwe tentoonstelling. De foto’s spreken voor zich; het is echter voor iedereen aan te raden om in het echt te beleven.

 

Top 9 #onthisday posts p.2

De beste negen posts van de #onthisday campagne op social media van afgelopen maand, in willekeurige volgorde:

  • #onthisday #wereldmilieudag in 1994 opende de tentoonstelling ‘Mammoeten en neushoorns in Brabant’
  • #onthisday in 2009 presenteerde minister Plasterk een stukje van de schedel van de eerste Nederlandse neanderthaler: Krijn
  • #onthisday in 1994 hield de #WPZ een bijeenkomst in Natuurhistorisch Museum de Peel
  • #onthisday is het #wereldschildpaddendag. In Nederland zijn fossielen gevonden van de Europese moerasschildpad en een beekschildpad
  • #onthisday in 1991 kopte het ‘Nieuwsblad van het Noorden’ met ‘Mammoetgraf in Drenthe ontdekt’
  • #onthisday in 2011 gingen we op excursie naar Duitsland
  • #onthisday in 1919 werd op Sumatra Dirk Albert Hooijer geboren
  • #onthisday in 1989 organiseerden wij, in samenwerking met het NMR, een symposium gewijd aan neushoorns
  • #onthisday in 2012 bezocht de WPZ het strand van West Runton

Voor meer informatie en posts volg je onze #onthisday campagne op Facebook, Instagram en/of Twitter!

Eerste bewijs voor interactie tussen grottenberen en mensen

In Rusland, in de Imanay grot (Bashkiria, Rusland) is een schedel van een negen tot tien jaar oude grottenbeer, Ursus spelaeus, opgegraven, die beschadigd is. De kunstmatige beschadiging moet veroorzaakt zijn door een speer, tijdens de winterslaap van deze beer, ongeveer 35 duizend jaren geleden. Voor het complete (Engelstalige) nieuwsbericht, klik op onderstaande link:

Paleontologists for the first time discover the pierced skull of a Pleistocene cave bear | EurekAlert! Science News

 

.